Ako ste ikada u rukama držali Blu-ray ili 4K UHD izdanje sa velikim slovom „C" na hrbatu, verovatno znate i onaj poseban osećaj koji taj detalj izaziva kod ljubitelja fizičkih medija. Ta oznaka gotovo uvek znači jedno: pažljivo restaurirano izdanje filma koji je na neki način obeležio istoriju kinematografije. Reč je o Criterion Collection – verovatno najuglednijem imenu u svetu kućnog videa.
Počeci u doba LaserDisc-a
Priča počinje 1984. godine u Njujorku, kada su Robert Stein, Aleen Stein i Joe Medjuck osnovali kompaniju sa idejom koja je u to vreme delovala gotovo ekscentrično: filmovi zaslužuju ozbiljniji tretman na kućnim formatima nego što su ga tada dobijali. Dok su VHS kasete filmove često nudile obrezane, u pogrešnom formatu slike i bez ikakvog konteksta, Criterion je krenuo suprotnim putem. Koristeći LaserDisc, tada najkvalitetniji dostupan format, birali su ono što sami nazivaju „važnim klasičnim i savremenim filmovima" i objavljivali ih u originalnom formatu slike, uz komentare i dodatni materijal – danas standard, ali 1984. prava novina. Prva dva izdanja, Citizen Kane i King Kong, pojavila su se krajem te godine i postavila temelje svemu što je usledilo.
Film onakav kakav ga je autor zamislio
Osnovni princip kolekcije nije se promenio ni posle četiri decenije: svaki film se objavljuje neisečen, u originalnom formatu slike, uz restauraciju koja po mogućstvu polazi od originalnih negativa, često u saradnji sa samim rediteljima. Uz film, izdanja po pravilu prate audio-komentari, dokumentarci o nastanku filma, intervjui i eseji filmskih kritičara i istoričara, često upakovani u knjižicu koja ide uz disk. Za mnoge kolekcionare upravo ti dodaci opravdavaju kupovinu fizičkog izdanja umesto gledanja filma na nekom od striming servisa.
Spine number – redni broj kao znak raspoznavanja
Jedna od najprepoznatljivijih osobina kolekcije jeste takozvani spine number, redni broj odštampan na hrbatu svakog izdanja. Sistem potiče još iz doba LaserDisc-a, a brojevi se dodeljuju otprilike po redosledu otkupa prava za pojedini film, ne nužno po redosledu izlaska izdanja – zbog čega se dešava da naslov sa manjim brojem u prodaju stigne posle onog sa većim. Do 2026. godine kolekcija je premašila 1.300 naslova iz više od pedeset zemalja, od nemih klasika i autora poput Kurosawe, Bergmana, Hitchcocka i Kubricka, do savremenih imena kao što su Wes Anderson ili Bong Joon-ho, čiji je Parasite takođe deo kolekcije. Mnogi kolekcionari prate brojeve gotovo opsesivno i kupuju izdanja i pre nego što su odgledali film – sama prisutnost u kolekciji za njih je dovoljna preporuka.
Janus Films i linija Eclipse
Criterion je sestrinska kompanija distributera arthouse filmova Janus Films, čiji katalog čini osnovu velikog dela kolekcije. Pod istim krovom postoji i Eclipse, linija pokrenuta 2007. godine posvećena manje poznatim ili pomalo zaboravljenim klasicima – u jednostavnijim, pristupačnijim izdanjima, bez restauracije i dodatnog materijala, ali sa istim kustoskim okom za kvalitet.
Od fizičkih formata do striminga
Tokom svog postojanja Criterion je pratio, a često i predvodio, svaku promenu formata: LaserDisc do kraja devedesetih, zatim DVD od 1998, Blu-ray od 2008, i na kraju 4K Ultra HD od 2021. godine. Od 2019. postoji i striming servis, Criterion Channel, sa bibliotekom od oko dve hiljade filmova – nažalost, dostupan samo pretplatnicima u SAD i Kanadi, zbog čega fizička izdanja ostaju praktično jedini način da se veći deo kolekcije doživi van Severne Amerike.
Zašto je ovo važno za ljubitelje filma
Za reditelje, ulazak filma u Criterion Collection odavno se doživljava kao svojevrsno priznanje – potvrda da je delo prepoznato kao umetnički relevantno i vredno čuvanja. Za kolekcionare, niz Criterion izdanja na polici nije samo spisak odgledanih filmova, već kustoski vodič kroz istoriju kinematografije, sastavljen sa više pažnje nego što to ijedan algoritam za preporuke može da ponudi. Upravo ta kombinacija – tehnička preciznost, poštovanje prema autorskoj viziji i posvećenost fizičkom formatu – čini da Criterion izdanja i dalje imaju smisla u vremenu kada je striming najbrži, ali retko i najbolji način da se film zaista doživi.
0 comments